Waarheidsvinding
Maandag 30 juli t/m vrijdag 3 augustus 2012
Docent: Ton Derksen. Werkgroepbegeleiding: Rein Gerritsen
Wetenschapsfilosoof prof. Ton Derksen, bekend van onder meer zijn baanbrekende boeken Lucia de B., De ware toedracht en Leugens over Louwes, laat zien hoe makkelijk we ons vergissen bij het zoeken naar de waarheid. We kijken verkeerd, denken verkeerd, zien patronen waar ze niet zijn en ontwikkelen al snel een tunnelvisie. Vooral in de rechtspraak leidt tot problemen. Is er een methode om je ertegen te wapenen? Jazeker, een summerschool waarheidsvinding.
Programma
Programma
|
Maandag 30 juli 2012 |
||
|
OCHTEND |
||
|
9.45-10.30 |
Ontvangst met koffie/thee |
|
|
10.30-11.30 |
Waarheid: begrippen en problemen |
|
|
- Gaat niet om De Waarheid, maar of het waar is dat Jan K. Katrijn vermoord heeft - Correspondentietheorie - Coherentietheorie - Constructivisme |
||
|
11.45-12.30 |
Waarheid: rol in de evolutie |
|
|
- Kennis van waarheid helpt bij overleven - Korte uitleg van evolutietheorie: variatie, selectie, retentie - Enige selectie op ons vermogen om waarheid te kennen: cognitieve vermogens redelijk betrouwbaar, in alledaagse context, - Ook onvermijdelijk tekortkomingen: snelheid, safety first - Die tekortkomingen leiden tot valkuilen van alledaagse waarheidsvinding - Daarnaast ook theoretische valkuilen - Voor juristen probleem: strafrechtcontext =/= alledaagse context Besproken valkuilen van alledaagse waarheidsvinding (1) Ideaal van naakte feiten (2) Verleiding van passend bewijsmateriaal (3) Natuurlijke conserverende instincten (4) Praktische conserverende praktijken (5) Illusies van waarschijnlijkheid |
||
|
MIDDAG |
||
|
14.30-16.00 |
Ideaal van naakte feiten: zoeken en zien |
|
|
- Zoeken: gericht, daardoor onvermijdelijk beperkt - Cruciaal voor resultaat welke zoekmethode wordt gebruikt - Zien: theorie-geladenheid, genetisch meegegeven theorieën, - Andere theorieën doen ons anders zien - Rol van alternatieve scenario’s |
video van crime scene: hoeveel onthoudt een getuige? |
|
|
16.15-17.00 |
Verdieping |
groepsdisccusie |
|
Vragen: o.a. wanneer we de waarheid niet kunnen kennen, hoe kunnen we dan nog zinvol over de waarheid spreken? |
||
|
17.00 |
Invullen van vragenlijst betreffende film over crime scene Groep I |
|
|
AVOND |
||
|
20.00-21.30 |
De lessen uit de zaak Lucia de Berk |
concrete zaak |
|
- De “naakte feiten” in de zaak Lucia de B. - Probleem van deskundigen (1e keer) - Verkeerde waarschijnlijkheid (voorbereiding voor donderdag) - Retorische trucs |
lezing en discussie |
|
Dinsdag 31 juli 2012 |
||
|
OCHTEND |
||
|
9.30-10.45 |
Ideaal van de naakte feiten: duiden en wegen |
|
|
11.00-11.30 |
Welke argumenten zijn geldig? |
3 opdrachten |
|
11.45-12.30 |
Verleiding van Passend Bewijsmateriaal |
|
|
- Rol van discriminerend bewijsmateriaal - Rol van alternatieve scenario’s - Rol van structurele blokkade |
||
|
MIDDAG |
||
|
14.30-15.15 |
Cognitieve geslotenheid |
|
|
15.30-16.00 |
vervolg |
|
|
16.15-17.00 |
Praktische voorbeelden |
groepen |
|
17.00 |
Invullen van vragenlijst betreffende film over crime scene door Groep II |
|
|
AVOND |
||
|
20.00-21.30 |
De lessen uit de zaak Louwes |
concrete zaak |
|
- Overwaardering van DNA-resultaten - Verleiding van passend bewijsmateriaal - Heuer-methode - Probleem van deskundigen (2de keer) - Leugenachtigheid als belastend bewijs. Waarachtigheid als ontlastend bewijs? |
lezing en discussie |
|
Woensdag 1 augustus 2012 |
||
|
OCHTEND |
||
|
9.30-11.15 |
Praktische conserverende praktijken |
|
|
- Tijdsdruk - Eer - Idee dat rechtszekerheid ermee gediend is - Criteria voor goede officier bij sollicitatie - Tevredenheid over Nederlandse strafrechtssysteem - Verleiding van Hoger Goed |
||
|
11.30-12.30 |
De praktijk van een rechter |
gastspreker: rechter |
|
MIDDAG |
||
|
14.30-15.15 |
Innocence project U.S.A. |
|
|
- Oorzaken van fouten - Nederlandse situatie (CEAS) |
||
|
15.30-17.00 |
Voorbereiding film 12 angry men |
|
|
- juryrechtspraak versus beroepsrechter - overtuigen van rechter versus overtuigen van medejuryleden |
lezing en discussie |
|
|
AVOND |
||
|
20.00-21.15 |
Twelve angry men |
film |
|
Korte inleiding en film zelf |
||
|
21.30-22.00 |
Algemene discussie |
discussie |
|
Donderdag 2 augustus 2012 |
||
|
OCHTEND |
||
|
9.30-11.15 |
Illusies van waarschijnlijkheid |
|
|
- Prosecutor’s Fallacy (Lucia de Berk) - Waarschijnlijkheid van alle scenario’s (zaak Henk Haalboom) - Beginwaarschijnlijkheid (Pokerscène uit The Sting) |
opdrachten tijdens college |
|
|
11.30-12.30 |
Praktijk van de rechercheur |
gastspreker |
|
MIDDAG |
||
|
14.30-15.00 |
Zaak Olaf Hamers |
|
|
Algemene bespreking van de zaak |
||
|
15.00-16.00 |
Groepsdiscussies op basis van genoemde data |
groepsdiscussie |
|
Vragen: - wat zou je als ontlastend beschouwen? - waarom oordeel je als je doet? wat zijn je argumenten? |
||
|
16.15-17.00 |
Nieuw bewijsmateriaal |
groepsdiscussie |
|
AVOND |
||
|
20.00-20.30 |
Afsluitende algemene discussie over de zaak Hamer |
discussie |
|
20.30-22.00 |
Waarheidsvinding in Nederlandse strafrechtsituatie |
|
|
- Rol van argumentatie - Twee bewijsmiddelen + overtuiging - Beyond reasonable doubt (Corstens, Cleiren, Knigge, Bolhaar) - Percentage fouten in strafrecht - Herzieningsraad - Vergelijking met Duitsland |
discussie |
|
Vrijdag 3 augustus 2012 |
||
|
OCHTEND |
||
|
9.30-10.00 |
Discussie Wat kunnen we eraan doen? |
algemene discussie |
|
10.00 – 11.00 |
|
groepsdiscussie |
|
11.15-12.00 |
Verzamelde vragen |
algemene discussie |
|
12.00-12.30 |
evaluatie |
|
|
Maandag 30 juli 2012 |
|
|
OCHTEND |
|
|
|
9.45-10.30 |
Ontvangst met koffie/thee |
|
|
10.30-11.30 |
Waarheid: begrippen en problemen |
|
|
|
- Gaat niet om De Waarheid, maar of het waar is dat Jan K. Katrijn vermoord heeft - correspondentietheorie - coherentietheorie - constructivisme |
Discussie: vragen voorbereiden |
|
11.45-12.30 |
Waarheid: rol in de evolutie |
|
|
|
- kennis van waarheid helpt bij overleven - korte uitleg van evolutietheorie: variatie, selectie, retentie - voorbeeld van ouderliefde, grootouderliefde, - enige selectie op ons vermogen om waarheid te kennen: cognitieve vermogens redelijk betrouwbaar, in alledaagse context, d.w.z. context waarin selectie heeft plaats gevonden - ook onvermijdelijk tekortkomingen: snelheid, safety first - die tekortkomingen leiden tot valkuilen van alledaagse waarheidsvinding - daarnaast ook theoretische valkuilen - voor juristen extra probleem: niet wetenschapelijk, empirische opleiding + strafrechtcontext =/= alledaagse context (fout treft iemand anders, geen leren van fouten)
Besproken valkuilen van alledaagse waarheidsvinding (1) ideaal van naakte feiten (2) verleiding van passend bewijsmateriaal (3) natuurlijke conserverende instincten (4) praktische conserverende praktijken (5) illusies van waarschijnlijkheid
|
|
|
MIDDAG |
|
|
|
14.30-16.00 |
Ideaal van naakte feiten: zoeken en zien |
|
|
|
- zoeken: gericht, daardoor onvermijdelijk beperkt - cruciaal voor resultaat welke zoekmethode wordt gebruikt - overwaardering van gebruikte zoekmethoden: hondengeurproeven, DNA-proeven van NFI - zien: theorie-geladenheid, genetisch meegegeven theorieën, andere theorieën doen ons anders zien - deskundige: één verdachte à deskundige ziet eerder schuld - getuige “weet” wie verdachte is à eerder herkend als dader (Innocence Project) - rol van alternatieve scenario’s |
- Video van crime scene: hoeveel onthoudt een getuige?
|
|
16.15-17.00 |
Verdieping |
In 4 groepen |
|
|
Vragen: wanneer we de waarheid niet kunnen kennen, hoe kunnen we dan nog zinvol over de waarheid spreken? Vrij naar Maarten ’t Hart: wetenschap doet aan falsificatie, niet aan waarheidsvinding, de poilitie zou daar een voorbeeld aan moeten nemen. |
|
|
17.00 |
Invullen van vragenlijst betreffende film over crime scene Groep I |
|
|
|
|
|
|
AVOND |
|
|
|
20.00-21.30 |
De lessen uit de zaak Lucia de Berk |
Concrete zaak |
|
|
(1) De “naakte feiten” in de zaak Lucia de B. (2) probleem van deskundigen (1e keer) (3) verkeerde waarschijnlijkheid (voorbereiding voor donderdag) (4) retorische trucs |
Lezing en discussie |
|
|
Dinsdag 31 juli 2012 |
|
|
OCHTEND |
|
|
|
9.30-10.30 |
Ideaal van de naakte feiten: duiden en wegen |
|
|
|
Opdracht uitwerken (individueel, wel discussie tijdens koffie mogelijk): voorbeelden van blokkade en immuniseringen. Vraag: welke argumenten zijn okay en welke niet, en waarom wel en waarom niet? |
|
|
11.30-12.30 |
Verleiding van Passend Bewijsmateriaal |
|
|
|
- rol van discriminerend bewijsmateriaal - rol van alternatieve scenario’s - rol van structurele blokkade - ook cirkelredering als basis van TBS |
3 opdrachten |
|
MIDDAG |
|
|
|
14.30-15.15 |
Cognitieve geslotenheid |
|
|
15.30-16.00 |
vervolg |
|
|
16.15-17.00 |
Praktische voorbeelden |
|
|
17.00 |
Invullen van vragenlijst betreffende film over crime scene door Groep II |
|
|
AVOND |
|
|
|
20.00-21.30 |
De lessen uit de zaak Louwes |
Concrete zaak |
|
|
(1) Overwaardering van DNA-resultaten (2) verleiding van passend bewijsmateriaal (3) Heuer-methode (4) probleem van deskundigen (2de keer) (5) Leugenachtigheid als belastend bewijs. Waarachtigheid als ontlastend bewijs? |
Lezing en discussie |
|
|
Woensdag 1 augustus 2012 |
|
|
OCHTEND |
|
|
|
9.30-11.15 |
Praktische conserverende praktijken |
|
|
|
- Tijddruk - Eer - Idee dat rechtszekerheid ermee gediend is - Criteria voor goede officier bij sollicitatie - Tevredenheid over Nederlandse strafrechtssysteem - Verleiding van Hoger Goed |
|
|
11.30-12.30 |
De praktijk van een rechter |
Gastspreker: rechter |
|
|
|
|
|
MIDDAG |
|
|
|
14.30-15.15 |
Innocence project U.S.A. |
|
|
|
Oorzaken van fouten Nederlandse situatie (CEAS) Stugheid van het systeem Schiedam – na bekentenis van een andere wilde de AG het stilzwijgen bewaren |
|
|
15.30-17.00 |
Voorbereiding film 12 angry men |
|
|
|
Juryrechtspraak versus beroepsrechter Overtuigen van rechter versus overtuigen van medejuryleden |
|
|
|
|
|
|
AVOND |
|
|
|
20.00-21.15 |
Twelve angry men |
Film |
|
|
Korte inleiding en film zelf |
|
|
21.30-22.00 |
discussie |
Discussie |
|
|
Donderdag 2 augustus 2012 |
|
|
OCHTEND |
|
|
|
9.30-11.15 |
Illusies van waarschijnlijkheid |
|
|
|
Prosecutor’s Fallacy Likelihood = omgekeerde waarschijnlijkheid Lucia de Berk Waarschijnlijkheid van alle scenario’s (zaak Henk haalboom) Beginwaarschijnlijkheid (Pokerscène uit The Sting) |
3 opdrachten tijdens college
|
|
11.30-12.30 |
Praktijk van de rechercheur |
gastspreker |
|
|
|
|
|
MIDDAG |
|
|
|
14.30-15.15 |
Zaak Olaf Hamers |
In 4 groepen, 2 voor, 2 tegen |
|
|
Algemene bespreking van de zaak |
|
|
15.30-16.00 |
Groepsdiscussies op basis van genoemde data plus nieuwe data |
Groep |
|
|
Vragen: wat zou je als ontlastend beschouwen? waarom oordeel je als je doet? wat zijn je argumenten?
|
|
|
16.15-17.00 |
Toepassing van Heuer-methode |
Tutti |
|
|
|
|
|
AVOND |
|
|
|
20.00 |
Waarheidsvinding in Nederlandse strafrechtituatie |
|
|
|
(1) rol van argumentatie (2) 2 bewijsmiddelen + overtuiging (3) beyond reasonable doubtr (Corstens, Cleiren, Knigge, Bolhaar) (4) percentage fouten in strafrecht (5) herzieningsraad (6) vergelijking met Duitsland |
Discussie |
|
|
Vrijdag 3 augustus 2012 |
|
|
OCHTEND |
|
|
|
9.30-12.00 |
Discussie over verzamelde vragen |
|
|
|
Ook: - discussie over afloop onderzoek naar herinnering aan crime scene - discussie over verloop van onderzoek naar zaak Olaf Hamers - Levenslang in Nederland? - dilemma van deskundigen |
|
|
12.00-12.30 |
evaluatie |
|
Over Ton Derksen
.jpg)
Ton Derksen is hoogleraar wetenschapsfilosofie. Hij publiceerde eerder het spraakmakende boek Lucia de B. dat de aanzet vormde tot een herziening van de zaak tegen deze Haagse verpleegster. In Het O.M. in de fout liet hij zien dat het Openbaar Ministerie op systematische wijze redeneerfouten maakt bij de vervolging van verdachten. In De ware toedracht legt hij uit hoe men deze fouten kan voorkomen: door continu verschillende scenario’s tegen elkaar af te wegen. Een recent boek van hem is Leugens over Louwes (ISVW uitgever, 2011), over de Deventer moordzaak.
De pers over boeken van Ton Derksen
‘De Ware Toedracht (...) is in één adem uit te lezen. Het gaat over het menselijk tekort bij het waarnemen van de alledaagse werkelijkheid. En het trekt onthutsende conclusies voor rechercheurs, rechters en officieren – uitgerekend zíj blijken het slechtst getraind op het voorkomen van de denk- en waarnemingsfouten waar ieder mens gevoelig voor is.’
NRC over De ware toedracht
‘Derksen ontrafelt op systematische wijze alle door de rechtbank aangevoerde “wetenschappelijke bewijzen”. Op het eerste gezicht is Derksens boek een wetenschapsfilosofisch gefundeerde aanklacht tegen de ongehoorde vooringenomenheid van het Hof. Het is echter meer dan dat. Het is, zoals de rechtspsycholoog Crombag zei, die bij het boek een nawoord schreef, een uiting van Zivilkourage. Derksen ziet het als zijn burgerplicht om tegen het vonnis in het geweer te treden.
Filosofie Magazine over Lucia de B.; reconstructie van een gerechtelijke dwaling
‘De grondigheid van de analyse is tegelijk de kracht van het boek.’
De Volkskrant over Het OM in de fout.
.jpg "Leugens over Louwes -Ton Derksen")
´Hij laat zien dat verdraaiingen van zowel het OM als deskundigen de rechters op het verkeerde been zetten.´
NRC over Leugens over Louwes
´Een doortimmerd werk´
De Pers over Leugens over Louwes
‘Een nieuw hoofdstuk in de Deventer moordzaak’
Peter van Ingen in Buitenhof over Leugens over Louwes
Aanmelden
Een week bij de ISVW verblijven is een feest. U krijgt de beste docenten, heerlijke maaltijden, ontmoet geestverwanten en kunt wandelen in de uitgestrekte bossen rond de ISVW. De week begint op maandag 10.30 uur en eindigt op vrijdag om 13.30 uur. Voor een summerschool met overnachtingen bedragen de kosten:
* Arrangement 1: € 895,- (inclusief cursus, koffie/thee, lunchbuffetten en 4x diner + standaard hotelkamer & ontbijtbuffet).
* Arrangement 2: € 975,- (arr. 1 + comfortkamer in de nieuwe hotelvleugel, met o.a flatscreen en balkon).
Voor een week zonder overnachtingen betaalt u € 735,- Drankjes aan de bar zijn tijdens de summerschools van het huis! (Programma is onder voorbehoud van wijzigingen).
In het scherm dat u te zien krijgt, graag uw gegevens invullen en uw cursus en arrangement kiezen.
Digitale leeromgeving
Na aanmelding krijgt u toegang tot de digitale leeromgeving. Hier treft u:
- Teksten en leesadvies. (Niet bij iedere conferentie of cursus worden teksten gelezen.)
- U treft hier ook het mailadres van uw docenten.
